2009-11-19 17:04:44
Заримдаа би чиний тухай асар гоёор бодох дуртай, чи хэзээ ч намайг гомдоож байгаагүй юм шиг, чи хэзээ ч тэр үгсийг хэлж байгаа юм шиг тэр тусмаа чи хэзээ ч орхиод явж байгаагуй юм шиг бодох дуртай. Зүрх сэтгэлийн минь гүнд зүгээр л чамайг ариуханаараа л байгаасай гэж хүсдэг. Гэнэтийн дайралдсан тэр мөч, чи намайг таньсан ч үг хэлж чадаагүй өнгөрсөн үйл явдал. Чи үг дуугараагүй зөрсөн, гэхдээ гомдоогүй ээ гарнаас чинь атгачихвал болно доо гэж бодож явсанаас биш өөр зүйлийг хүсээгүй сэтгэл минь үнэнээрээ л байсан болохоор би чамд гомдоогүй ээ. Арван жилийн шохоорхол бүтэлгүй дурлал гэхдээ л чи надад сайн байсныг чинь мэднэ яагаад орхиод явсаныг нь ч мэднэ.
Хэзээ ч билээ мартагдчихсан тэр үнэр дотно санагдах шиг гэхдээ би чамайг санаагүй ээ
Утаа утаа бүр утаа ч биш угаар! Энэ агаар бол аймшигтай бохирдож хүн битгий хэл адгуус амьдрахад хэцүүхэн л болж байна даа. Манай Улаанбаатар хот дэндүү их утаатай юм аа гэж найздаа хэлсэн чинь чи юу ярина вэ? Удахгүй урд чинь яваа хүнийг 5 алхамын цаанаас харж чадахгүй болохоороо утаатай байна гэдэгийг мэдэх болно, харин одоо утаагүй байгаа дээр нь сайхан амьсгалж ав гэж сургамжидхаар нь тэр өдөрийг хэзээ мөдгүй ирэх байх гэж айсаар л сууна. Гэртээ харинa, ажилдаа явах замдаа таксины жолооч нартай жаал хөөрөлдөх юм, жолооч нарын ярьж байгаагаар урьдах машинаа харж чадахгүй болтол утаатай болдог гэсэн, над мэт шиг 6,7н жил Монголынхоо өвөлийг үзээгүй усны шудууд шиг нүүдлийн амьтад энэ өвөлийг яаж өнгөрөөнө доо гэж тураалтай мал хэрхэн онд орно доо гэдэг шиг айдастай сууна. 
Өдөрийн гурван цагийн ид халуу шатна, замын бөглөрөөнөөс залхасанаас тэрүү алхахаар шийдэн Сүхбаатарын талбаа өнгөрөөд үндэсний түүхийн музей хажуугаар алхаж явтал 16-18 насны боловуу гэмээр таван охин шал согтуу хана налан байж зогсоод хавь ойртсон хүн болгонлуу хашгична. Харахад насанд хүрээгүй байлтай энэ охидын аашлах, хашгирах дуу хоолой нь хаажууханд нь ажилаа явуулах төрийн их өндөрлөгүүдэд сонсогдсон болов уу? Таван охины нэг нь найзруугаа ярьж байгаа бололтой, - за больдоо чи, юун сүртэй юм гараад ир гээд байхад, тийн яадгийн найз нь жаахан уусын чи юундаа сүржигнээд байгаа юм гараад ир, хэмээх согтуурхана. Балай хүмүүжилгүй шаарнууд вэ, хэмээн уурссаар хажуугаар нь өнгөрвөл нээх удалгүй хоёр залуу мөн л архи үнэртүүлэн чанга чанга ярилцсаар өнгөрөв, ялалтын буудал дээр гурав дөрвөн залуу согтуурхан зодолдож ноцолдох аядацгаана, хажууд нь байх хүмүүс иймэрхүү зүйл байдаг л юм гэсэн шиг үл анзаарна. 
Өчигдөрөөс эхлээд Ж-мобайль хэрэглэдэг бүх найзуудруугаа ярьж чадахгүй болчихлоо. Мобиком, Скайтел, Юнител зэрэг компаниуд эдийн засгийн тулгуур хууль болох чөлөөт өрсдөлдөөнийг зөрчиж жижиг компани тэр тусмаа шинэлэг арга барил үйл ажиллагааны эсрэг Монопол арга хэмжээ авав. Үүнийг улс төрчид болон манай хэрэглэгчид зүгээр нэг хараад бас сууж болохгүй шиг санагдана. Өмнө нь Ж-мобайл гадаадад суугаа Монголчуудад эх оронруугаа бага төлбөрөөр ярих боломж олгож, харь оронд үр хүүхэд, хань ижилтэй хүн болгон л Ж-мобайлруу хошуурч баярлаж байсан цаг саяхан, миний ээж хүртэл Ж-мобайлын утас авчихаад хүүрүүгээ одоо хямдхан ярьна даа гээд баярлаж байсныг өчигөр мэт санаж байна. гэтэл “Мобиком”, “Скайтел”, “Юнител” мөн л монопол арга хэрэглэж өөрсдийн сүлжээрүү Ж-Мобайлын гадаад дуудлага орохыг хааж олон арван Монгол хэрэглэгчидийн эрх ашигийг зөрчсөн.
Үхсэн хүний ясыг өндөлзүүлэхтэй адил нүгэл үйлдэж энэ үгээ хэлмүү. Өнгөрөгч засаглалын тэргүүн Н. Энхбаяр унахаасаа өмнө УИХ болон Засгийн газарын гишүүдтэй хамтран олон нийтийн дунд ухуулга суртачилгаа хийсээр байгаад төрд жилдээ 8-10 тэрбум төгрөг оруулдаг ямааны ноолууранд оногддог гаалийн татварыг тэгэлсэн билээ. Уг асуудал аль хавар шийдэгдчихсэн бол малчидад болон дотоодын наймаачидад тус болох байлаа, нэг ёсондоо ямааны ноолуур гарч эхлэхээс өмнө шийдчихсэн бол ноолуур хэдэн жилийн өмнөx шигээ дөчин мянга хүрчихсэн ч байж болох талтай гэж зарим нэгэн хүн харамсаж байхад манай төр засгийг гишүүд ниргэсэн хойно нь хашгирав гэгчээр аль зуны дунд сар ороод малчид нь ноос ноолуураа бүгдийг нь авахыг нь аваад өгөхийг нь өгчихсөн хойно энэхүү асуудаалаар тууштай ярилцаж асуудал шийдвэрлэхдээ удаж дуншдаг Их Хурал их л эрчимтэйгээр барахгүй бараг л долоо хоногийн дотор энэ асуудалыг шийдчихсэн нь гайхал төрүүлэхээс илүүтэй хардах сэтгэл төрүүлж буйг нуух юун.
Яаран яаран ирсэн Эх Ороныхоо хөрсөнд хүү нь алхаллаа, агаар нь хуурай сэрүүн, бороо дөнгөж ороод чийг үнэртсэн орчинд би ирлээ. МИАТ-ын шалган дээр зогсох доо " Та Эх oрондоо тавтай морилно уу! " гэж хэлэхийг хэн нэгэнээс хүлээгээд ч байх шиг гэвч рэгистерийн дугаараа бичдээ гэсэн үгнээс өөр юм сонссонгүй. Уг нь бусад оронд аялж явахдаа та АНУ-д тавтай морилно уу! эсвэл Солонгост тавтай морилно уу гэж хэлдэг гэвч манайхан даанч хэлсэнгүй. Юм бүхэн хэвээр өөрчлөгдсөн юм цөөхөн байна аа. Харин хөдөөнөөс орж ирсэн хүмүүс нэлээн их болсон бололтой нуулгүй хэлэхэд нэгэн аймгийн төвд явж байгаа юм шиг сэтгэгдэл нэг хэсэгтээ л төрсөнийг нуух юун. Хар бараан хувцас зонхилж хүмүүс нь ууртай бухимдалтай хэн нэгэнийг хэзээ мөдгүй цохиод унагаах гэж байгаа юм шиг харна. Танидаг хүнийхээ захиасыг дүүд нь өгөх гээд хүлээж байхдаа эргэн тойроныг сайтар ажиглавал энд тэндгүй эв хавгүй баригдсан барилга, гайхалтай нь хуучин оросын угсармалууд шинэ үед баригдсан барилгуудаас өнгө үзэмжээр илүү харагдах нь сүүлийн 20-иод жилд барилгын зарим салбар яаж ард түмэнээ хулхидаж хуурч байсан нь ил тод. 
Вашингтоны цагаар өглөөний 9-н цагт аав минь залгаж - Миний хүүгийн ирээдүй болоод Монголын минь хойч үе өнөөдөр л арай гэгээллэг харагдах боллоо. Аав нь сонгуулийн мэдээ хүлээгээд унтаж чадалгүй үүр цайлгалаа одоо сайхан амарна аа. Монгол маань Ардчилсан ерөнхийлөгчтэй боллоо шүү дээ гэж хэлэхтэй зэрэгцэн хоолой өөд нэг юм огшоод баярлах ч шиг болж билээ. Сайнтай муутай орчлонд Монголын шинэ ерөнхийлөгчид алдаа ч бий оноо ч байгаа. Ирэх дөрвөн жил ч гэсэн алдаа оноогоор дүүрэн л байх болно гэхдээ тэр хүний хийж бүтээх ажил нь өнгөрсөн дөрвөн жилд алба хашсан тэр нэгэн хүнээс хавьгүй илүү байх биз дээ. 
Би лав амрахгүй, би ямар нэгэн мөнгө шагнал харамж авдаггүй авсан зүйл минь гэвэл эрх чөлөө харин тэр л үнэ цэнэтэй олдсон эрх чөлөөний төлөө бол олдож байгаа ганц чадалаараа хашгирна л гэж мэдээрэй. "Төрөө хямралаас Түмнээ ядруурлаас аварна" гэж уриалан ард түмэний итгэл сонголтыг авч гарч ирсэн хүнийг та санаж байна уу? Тоо статистик оруулахгүйгээр ярихад Монгол маань сүүлийн дөрвөн жилд хямралаас бас ядуурлаас тэр тусмаа төр нь авилга хээл хахуулиас гарч чадсан гэж үү? Нүд цавчихгүйгээр худалаа ярьж чаддаг хүн бол яах аргагүй манай ерөнхийлөгч л дөө, би үнэндээ миний ерөнхийлөгч гэж хэлэхээс ч ичдэг юм. Тэр хүчтэний өмнө нусаа хацартаа нааж хүчгүй нэгэний дэргэд арслан бар лугаа аашилдаг нэгэн. АНУ-ын ерөнхийлөгч Ж. Буш ирсэн мөчийг санаж байна уу? "Манай жаахан улсыг тоож ирсэнд баярлалаa'' ухааны юм хэлж улс эх ороноо Монгол үндэстэнгээ доромжилоод авсан.
1960 оны дунд болон сүүл үе нь АНУ-ын төрийн хар үе байсан гэдэг бөгөөд тэр үед байсан алдарт удирдагчид болох Martin L. King, John F, Kennedy, Robert F. Kennedy - нар нь бусдын гарт хорлогдож, улс орон даяр дайн дажин дэгдсэн эдийн засгийн хүнд үе байсан юм гэнэ лээ. Энэ үед арьс өнгөөр ялгаварлан гадуурхах үзэл, дайн дажин төрийн буруу бодлогыг эсэргүүцэгч залуу удирдагч нар хийж бүтээх цэл залуу насандаа бусдын гарт хэрцгийгээр алагдаж мөнх бусыг үзсэн боловч тэдний тавьсан илтгэл үг өдгөө хүртэл мянга мянган хүний зүрх сэтгэлд хүрч энх тайван, эрх чөлөө, нэгдмэл байдалыг хожмоо авчирчээ. 
АНУ-ын ерөнхийлөгч Барак Обама хэрэглээний тамхины татварыг нэмэх зарилаг дээр гарын үсэг зурав. Эл татварыг нэмсэнээр олох ашиг орлогыг хүүхдийн эрүүл мэндийн даатгалын салбарт нэмэх ба энэ нь мөн эргээд эрүүл нийгэм, тамхижилтаас сэргийлэх аяныг хүртэл дэмжиж буй арга хэмжээ боллоо гэж нийтээрээ сайшааж хүлээн авлаа. Сүүлийн үед бараг блог бүр дээр л энэ хүүд туслаач тэр охиныг минь ивээгээч гэж сэтгэлийн зовлон хадаан арга ядаж суугаа эцэг эхчүүдийн найдвар энд тэндгүй бичигдэх болж ээ. Цөөхөн иргэдтэй бид туслахгүй гээд яахав туслалаа гээд бас хуруу тутчих юм аа. Уг нь бид чинь хүн шиг эмнэлэгтэй мөн эрүүл мэндийн салбартайсан бол үр хүүхдээ харийн оронд хэлсэн үнээр нь эмчилэх гээд зовж суух байсан уу даа үгүй юу? 
Монгол улсын ерөнхийлөгч гэж худалаа бэлэг тэмдэг нэртэй хүн байдаг гэж та боддог байх л даа гэхдээ тэр урт шар дээлтэй хүн эсвэл улсын их ерөнхийлөгч үнэхээр бэлэг тэмдэг гэж бодож байна уу? За нэг иймэрхүү сэдэвийн бичлэг уншихаас залхуураад хаамаар санагдаж байгаа бол та түр хүлээгээрэй, тэвчээртэй ганц удаа уншчих, таны ирээдүйд хэрэгтэй ганц хоёр үг хэлчихэе! Монгол Улсын Ерөнхийлөгч та бидний бодож байгаа шиг шавар шаазинтай бурхан адил бэлэг тэмдэг бол яагаад ч биш, парламентын ордоны хойморт зарлаж суучихаад гар компютороороо тоглоом тоголсон шигээ суудаг хүүхэд бол бүр ч биш. 
Олон жил уулзалдаагүй арван жилийн найзтайгаа цэнхэр дэлгэцний цаанаас чаталж суутал тэрээр чи нээрэн Н*** тэй холбоотой байг аа юу? Та хоёр яагаад салчихсан юм бэ? Найзыгаа баахан хувийн асуулт асууж буйд уучлаарай гэхдээ чамайг түүнтэй унтаад бараг ашиглаад салчихсан гэнэ лээ гэж ирээд л хэзээ ч өмнө нь сонсож байгаагүй сонирхолтой хов живийг чихэнд шивнэчихэв. Арван жилийн сайхан дурсамж бодогдоход яагаад ч юм тэр бүсгүй дандаа л тэр дурсамжнуудтай хамтдаа байдагсан. Дугираг нүүртэй давхраагүй, энгийн төрхтэй намхан цагаан охины юунд нь болсон юм бол доо гэж өөрөөсөө сүүлд зөндөө асуусаандаа, анх манай ангид шилжиж ирээд л дасаж ядаад л байсаныг нь мэдээгүй ээ! зүгээр л нэг орос хэлний тэмцээнд бэлтгэж байхад бусдад загнуулаад л сууж байхыг нь хараад өмөөрч түүнээс хойш тэр миний нүдэнд өртчихсөн. 
Долоон жилийн өмнө АНУ-ын баруун эргийн муж болох Вашингтонд аялаж яваад тэндэхийн нэгэн далайн эргийн боомтоор хэдэн найзтайгаа түр саатсан юм. Дөрвөн ондоо ороноос ирсэн Ази залуучууд юм үзэж яваа нь далай эргийн жижиг хотыхонд нэлээн сонирхолтой санагдсан байх, хүмүүс их л дотно найрсаг байж бүх л юман дээр туслаж байсан. Бид дөрвөн найз болох Монгол, Солонгос, Япон, Тайланд дөрвөн залуу тэнэсээр яваад тэндэхийн нэгэн томоохон Хятад хоолны газар орвол, өдгөө нэр нь мартагдсан гуч эргэм насны сэргэлэн байрын залуу үүднээс авхуулаад ширээнд хүртэл үйлчилж хоол унд зөөж их л шаламгай байх аж, тэрээр удалгүй хүрч ирээд та дөрөв бүгд өөр ороноос ирсэн үү, тийм бол өөрсдийн улс гүрэнийхээ мөнгөн тэмдэгтээр гүйлгээ хийвэл би тун их баярлах болно шүү гэж хэлж гайхшруулж билээ. 
Би нэлээн дээр үеийн орчуулагчидын нэг л дээ. Аль 5,6н жилийн өмнө орчуулга хийгээд явж байхад Сексын сонирхолдоо хөтлөгдөн улс орон дамжиж хүүхэд хүүхэнийг нь эргүүлж явдаг залуусын талаар сонсож байсан юм гэтэл нэг л удалгүй тэдгээр гайхалууд Монголд минь очоод зогссонгүй өнөөдөр нийгэм нь тэр чигээрээ янхандалт бэлгийн зүй бус хавьталын талаар бараг бахархангүй ярьж, зүгээр энгийн үерхэл нөхөрөлөлийг дэмжигсэд нь бараг тэнэг мангар дээрээ тулаад байх шиг байна даа. 
Утас тачигнан дуугарлаа, Монголоос орж ирж буй дугаар байхаар нь баярлаад л авлаа хүний газар хамт сурч байсан анд минь өнгөрсөн ч гэсэн шинэ оны баярын мэнд хүргээд залгаж байна. 
Заримдаа нээрэн аймар бухимдах юм аа. Манай хэдэн улс төрчид, энэ эдийн засаг гээд л хүн галзуурaхад нэмэр болохоор юмнууд их байхын дээр нэг ярилцлага уншаад арай л боож үхэж босож гүйсэнгүй. Нөгөө ерөнхийлөгч Н. Энхбаяр чинь би лав онцгой байдал зарлах дургүй байсан, С. Баяр сайд зарла зарла гэсэээр байгаад зарлуулсан гээд л хээвнэг яриад сууж байх юм, гутмаар ч юм шиг. С. Баяр нь нэг хэсэг цагдаагийнхаа даргатай гарч ирээд л бид буудсан буудаагүй, та нар таалдаа гэж тоглоод байсан сүүлдээ буудсан болоод л хэдэн цагдаагаа шоронд хийж амраа биз дээ. Төрд хариуцлага хүлээдэг нэг ч хүн алга. Дэлхийн анхны дархан цаазтай уулны ай савд барилга барих, газар эзэмших эрх олгосон өнөөх улаан хацарт дарга ч хариуцлагагүй өнгөрcөн.
Банжиг Ёолк энэ тэр гээд энэ хүмүүс нээрэн үнэн жаргалтай тасарчихсан амьдралтай явж байна аа. Манай байрны ах хүү шөнөжингөө жажуу өрөөнд шоу зохион байгуулаад унтуулсангүй би гэж хүн өглөө годос гээд л гэдэн гудан цариалаад л бүтэн сайны өглөө ажилруугаа сүнгэнэж байж болох уу айн? Ай сайхан амьдралаа гэж ажилаас өөр юм ч алга дөө, шоудсангүй хир их удав, болзоонд явах ч бол бүр өнгөрлөө л дөө өнгөрлөө. Ингээд бодохоор амьдрал заримдаа аймар хайрцаганд орчихсон байх юм аа. Өглөө бослоо ариун цэвэрийн шаардлага хангалаа, халит нэг цай уусан уугаагүй болоод эсвэл хоосон гэдэстэй ажилруугаа гүйгээд л өдөр нэг юм авч идсэн болоод тэр өдөржингөө доорхи ажилчидтайгаа дээрхи дарга нартай дайн зарлана даа, боссууд нь шинэ юм гээд санаа бодол сонсохгүй доодох нь залуу юм гээд үг үл тооно, жинхэнэ ширэнгэн ойн дайн болно доо. 
Цас зөөлхөнөөр будрана, цагаахан ширхэгүүд нь тэнгэрийн чимэн доошлон доошлох нь сэтгэлийн минь гунигийг нэг л өөр ертөнцөд аваачин хуучиныг сануулаад байх шиг. Хүйтэн салхи нүүр шавхуурдаж сэрүү даахад яагаад ч юм бэ хүүхэд насны болзоо хэнэггүйхэн мөч нүднээ харван өнгөрнө. Нээрэн хэзээ тэгэж болзоонд даарсан ч даараагүй юм шиг явлаа? өөрөө чичирэн даарч, байхдаа түүнийг хоёр алгыг нь гартаа дулаацуулж аяархан чичирэх бие мах бодийг нь энгэртээ тэврэн зогсохдоо дэндүү жаргалтай байгаагүй гэж үү. 
Анх 17-хон настайдаа харь улс болох АНУ-ыг зорин ирж байлаа, тэр үед их л зоригтой байж дээ, хэл ус мэдэхгүй нялх хүүхэд Чикаго-с Калифорниа муж хүртэл ганцаараа явахдаа хаана очиж байгаагаа ч мэдэхгүй явж гэвч зүрхэнд зорилго байвал жижиг том гэлтгүй хүн бүхэн тэр зүйлдээ хүрдэг хойно доо, нэг зорилго доо хүрчихээд дараа дараагийнхруу тэмүүлээд л явж байна. Зарим үед хэцүү санагдаж хөнжилөө дээгүүрээ нөмөрчихөөд маргааш ямар болохыг мэдэхгүй шаналж шөнөжингөө сэрүүн хөрвөөж хоносон өдөр хоногуудыг алийг тэр гэх вэ. 
АНУ-д ажилгүй амьдрана гэдэг бол хатуухан хэлэхэд яг л амиа хорлохтой адил, идэж уухаас авхуулаад ийшээ тийшээ явахад хүртэл мөнгө гарын салаагаар урсаж өгнө. Монголд бол яахав ээ бүх юм Улаанбаатартаа тул ядаж л хоёр зээрдээрээ хөлхөөд байхад ''Би явж байна, Бэйжин сууж байна'' гэдэг зүйр үг шиг хүрч л таараа. Өнөөдөр 3н хүнийг ажилаас нь халж даргыг минь албан тушаалаас нь буулгав, өнгөрсөн долоо хоногт мөн л 4н хүн ажилаас нь халсан бол тэрний өмнөх долоо хоногт 4н хүн ажилаас нь бас халж миний мэдэхийн 12 хүнээр цомхотгол хийгээд мань мэтийн шиноковуудын зүрхийг хагалчих гээд л байна даа. 
Цаг хугацааны дундуур бэдэрч явсаар байтал нэг мэдэхнээ л нэг жилийг ардаа өнгөрөөчихөж. Энэ хугацаанд юу эсийг үзэж юу эсийг бүтээв дээ. Ажиглаад байх нь ээ нэг жил гэдэг их л удаан цаг хугацаа мэт сонсогдох атлаа яг үнэндээ нүдний өмнүүр харавсан сум шиг л өнгөрчих тийм л хурдан юмаа. Энэ хугацаанд блогчин би, хайр дурлал, аж амьдрал, нийгэмийн эмзэг сэдэвүүд, ээж аав, ахан дүүс, ажил төрөлөөс авхуулаад нэг хэсэгтээ улс төржиж мөн эдийн засаг болон нийгэмийн амьдралаар мэтгэлцэж хүртэл үзлээ. Дуугүй байх дургүй миний хувийн зангийн нэгээхэн талбар нь блог гэгч энэхүү интэрнэт амьдрал. Би энэхүү эрх чөлөөт нэгээхэн хэсэг дээр уйлж дуулж бүжиглэж магадгүй дахин дахин дурлаж байсан байх. 
Ажилын цаг нэгэнтээ өнгөрөөд бараг 9н цаг болчихож гэтэл би ажил дээрээ л байна. Харих гэж яарах ч хэрэг алга ямар хань ижил гэр бүлтэй хүн байгаа биш дээ, сүүлийн үед ажил дээрээ жаахан оройтож ирээд бараг шөнө дунд хүртэл суудаг болчихсоныг манай ажилынхаа анзаардаг болчихож, юм л бол дарга нар илүү ажил өгчих санаатай байх юм гэхдээ яах вэ, айлын хажуу өрөөнд очоод хийх юмгүй байж байсанаас ажил дээрээ жаал жуул юм амжуулаад бас над шиг ганц бие гаруудтай гангар гунгар хийж суувал сайхан байдаг юм. 
